Article


Article Code : 13940904934565000089

Article Title : رقابت دیدگاه‌های اسلامی در خاورمیانه

Journal Number : 13 Spring 2013

Visited : 364

Files : 401 KB


List of Authors

  Full Name Email Grade Degree Corresponding Author
1 Mohammad Reza Hatami hatami5@yahoo.com - PhD

Abstract

رقابت میان دیدگاه‌های مختلف اسلامی امری قدیمی است و تحولات اخیر خاورمیانه نیز فرصتی مجدد برای تشدید رقابت میان آن‌هاست. صرف نظر از دیدگاه‌هایی که اقتصاد، ناسیونالیسم، جنگ‌های داخلی، دموکراسی خواهی و دیگر مسائل را علت اصلی این تحولات می‌دانند، این مقاله فرض را بر آن قرار داده است که اسلام‌گرایی ریشه اصلی تحولات جدید خاورمیانه است. بر این اساس چهار الگوی مختلف مورد بررسی قرار می‌گیرند: نوعثمانی‌گرایی، سلفی تکفیری که به دو دسته سلفی درباری و جهادی تقسیم می‌شود، اخوان‌المسلمین مصر و جمهوری اسلامی ایران. این چهار الگو مهمترین دیدگاه‌های اسلامی رقیب هستند که نگرش‌های متفاوتی به اسلام دارند. حال از میان این الگوها، کدامیک به لحاظ منطقی از قابلیت بیشتری برای تسری در تحولات اخیر خاورمیانه برخوردار است؟ فرضیه اصلی مقاله آن است که در میان الگوهای مذکور الگوهایی می‌توانند به تقاضای اسلام‌خواهی منطقه پاسخ دهند که دو ویژگی داشته باشند: جایگاه سیاسی اسلام و انعطاف‌پذیری عمل سیاسی را پذیرفته باشند. بر این اساس، ابتدا ماهیت و نوع نگرش هر یک از دیدگاه‌ها به اسلام تبیین می‌شود. سپس، با توجه به فرضیه مذکور میزان توانایی این الگوها برای پاسخگویی به تقاضاهای اسلام‌خواهی منطقه مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتیجه آن بوده که از میان الگوهای مذکور، جمهوری اسلامی ایران به لحاظ برقراری رابطه مناسب میان عقل و شرع از توان منطقی بیشتری برای تسری در تحولات اخیر خاورمیانه برخوردار است.